MdX

Belgische meisjes  van 12  tot 16 jaar zullen vanaf volgend jaar gevaccineerd worden met het omstreden Gardasil vaccin tegen baarmoederhalskanker. In Nederland is er deze week wel met een omvangrijk vaccinatieprogramma begonnen nadat de Europese Commissie in september van vorig jaar het gebruik van Gardasil en Cervarix goedkeurdde.  Bij ons blokkeert Minister Onkelinx voorlopig de toediening van het vaccin  door allerlei werkgroepen op te richten. Dit kreeg Louis Ide (N-VA) in de Senaat te horen op zijn vraag naar een stand van zaken in dit dossier.
Tot groot ongenoegen kreeg Ide te horen dat er in Vlaanderen een jaar gewacht wordt met het toekennen van het vaccin.

Gardasil is een vaccin dat door  Merck & Co werd gepatenteerd, Het vaccin pakt verschillende vormen van het Humaan Papilloma Virus (HPV) aan, dat op zijn beurt verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van baarmoederhalskanker. Ook concurrent GlaxoSmithKline heeft met Cervarix een eigen gelijkaardig vaccin. GlaxoSmithKline begon in 2007 in de Verenigde Staten met een vergelijkingsstudie tussen Cervarix en Gardasil. Na de selectie van de testgroepen zou het 12 maanden duren vooraleer de eerste resultaten bekend worden. 17 maanden later zouden de definitieve resultaten van de vergelijkende studie bekend zijn. In het beste geval is dit dus ergens midden 2010.

De in totaal drie inentingen beschermen tegen twee types van het HPV-virus (HPV 16 en 18), die samen 70% van alle gevallen van baarmoederhalskanker veroorzaken. De overige 30% wordt veroorzaakt door de meer dan 100 andere virustypes.  Het vaccin moet toegediend worden vooraleer de meisjes met het HPV-virus in contact komen, dus voor de eerste seksuele ervaring. Het vaccin wordt in meer dan 70 landen, waaronder ook de meeste landen in de EU, toegediend door de overheid. Voor de landen die het vaccin niet kunnen veroorloven stelt Merck 1 miljoen gratis dosissen ter beschikking.  Vooral de snelheid waarmee het vaccin wereldwijd al deel uit maakt van de inentingsprogramma’s is opmerkelijk, vooral omdat  de Amerikaanse gezondheidsdienst FDA het vaccin pas  in 2006 voor marketing goedkeurde en pas in september van dit jaar een definitief advies geeft. Gardasil zit dus nog steeds in de beoordelingsfase. Het FDA keurde het vaccin supersnel goed op een periode van zes maanden. Enkel levensreddende vaccins,  die aan een medische noodzaken tegemoet komen die nu nog niet behandeld kunnen worden, zoals bvb een vacin tegen kanker of aids kunnen door die snelle ‘fast-track’ procedure goedgekeurd kunnen worden. Opmerkelijk is dat het FDA het vaccin al had goedgekeurd voor toediening bij meisjes vanaf negen jaar en dit terwijl er nog klinische tests liepen waarvan de resultaten nog niet bekend waren. De testgroepen bestonden uit meisjes meestal van 16 tot 20 jaar en geen enkel meisje jonger dan 12 jaar maakte deel uit van de testpanels. Van 1998 tot 2007 kwamen slechts 200 vaccins in aanmerking voor de Fast-Track procedure. Bovendien ontwikkelt baarmoederhalskanker zich op latere leeftijd.

Baarmoederhalskanker is nu niet echt de doodsoorzaak nr 1 bij Nederlandse en Belgische vrouwen.  Bij onze noorderburen wordt jaarlijks bij 650 vrouwen de diagnose baarmoederhalskanker gesteld. Het sterftecijfer is sinds 1970  afgenomen en dat heeft o.a. te maken met een verbeterd bevolkingsonderzoek. Ook in ons land laten steeds meer vrouwen preventief een uitstrijkje nemen. De Stichting Kankerregister registreerde in 2005 in ons land 651 nieuwe gevallen van baarmoederhalskanker. Even ter vergelijking: in 2005 werden er 9405 keer borstkanker vastgesteld bij vrouwen in Belgie.

Enkele Nederlandse artsen zijn in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde van mening dat de Gezondheidsraad te snel heeft geoordeeld om Gardasil of Cervarix in het Rijksvaccinatieprogramma op te nemen. Volgens hen wordt er niet voldaan aan vijf van de zeven  criteria die de Gezondheidsraad hanteert  en kon de minister en de Tweede Kamer beter iets langer wachten met het opnemen van Cervarix in het vaccinatieprogramma van de Nederlandse staat.

Steeds vaker duiken er ook meer en meer berichten op dat Gardasil ernstige neveneffecten kent. Zo raakte een dertienjarig meisje in San Franciso na haar derde injectie met het vaccin verlamd en overleden er 18 mensen na het gebruik van Gardasil. Andere nevenwerkingen zijn duizeligheid,maagpijn en overgeven. De Amerikaanse organisatie Judicial Watch kreeg onder de Freedom of Information-richtlijn in  augustus van 2007, slechts 12 maanden na de eerste goedkeuring door het FDA, maar liefst 1,824 dossiers waarin nevenwerkingen die te wijten zouden aan het gebruik van Gardasil, worden beschreven. Merck zegt dat bij de meeste, om niet te zeggen alle gevallen, niet bewezen kon worden dat Gardasil de ongemakken veroorzaakte. Wel is het zo dat er pas klachten kwamen na een inspuiting met Gardasil.

In Nederland kregen 380.000 meisjes een uitnodiging voor de inenting tegen het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken ontvangen. Het ministerie van Volksgezondheid is van mening dat  dat zeven op de tien meisjes de drie vaccinaties zal komen halen. Ook in Belgie zijn er plannen om met een gelijkaardige campagne te beginnen.

Het ’succes’ van de Nederlandse campagne zal grotendeels te verklaren zijn omdat ouders  slecht zijn  geïnformeerd over de gebruikte vaccins. Dit blijkt uit klein onderzoek van de Nijmeegse studenten Biomedische Wetenschappen aan de Radboud Universiteit. Het onderzoek werd uitgevoerd onder 41 ouders van 12-jarige meisjes op twee basisscholen. Uit hunonderzoek blijkt dat ouders hun dochter laten deelnemen aan de vaccinatie zonder eerst de voor- en nadelen ervan naast elkaar te zetten. De ouders blijken over het algemeen weinig te weten over het onderwerp, bijvoorbeeld over eventuele nadelen die er aan het vaccin kleven. Ook weten ouders vaak niet dat het vaccineren niet verplicht is.

Opmerkelijk is dat jongens voorlopig gespaard blijven van een inenting met Gardasil. Ook bij hen komt het HPV-virus voor in bijvoorbeeld genitale wratten. Daarmee blijft iets minder dan de helft van de wereldbevolking onbeschermd tegen het HPV-virus. Dat is een eventuele opbrengst van enkele miljoenen dollars die de fabrikant van Gardasil niet kan laten liggen. Eind vorig jaar heeft  Merck aan het FDA gevraagd om het vaccin ook bij jongens te mogen toedienen.Genetale  wratten zijn het gevolg van het HPV-virus type 6 en 11. Die twee types zijn verantwoordelijk voor 90 procent van de genitale wratten. (die overigens ook bij vrouwen voorkomen). Merck verwacht ook dat Gardasil anale en andere kankers kan voorkomen.

De snelheid waarmee de Verenigde Staten, Europa en talloze andere landen Gardasil en Cervarix hebben opgenomen in hun nationale vaccinatieprogramma’s is opmerkelijk. De trials waarin de vaccins onderzocht worden hebben  een follow-up van ongeveer 6 jaar, en vanwege de lange tijd tussen het optreden van de HPV-infectie en het ontstaan van kanker is dit te kort om de effectiviteit tegen baarmoederhalskanker na te gaan. Dat schrijven de artsen die tegen het opnemen van het vaccin zijn in het vaccinatieprogramma van de Nederlandse staat in het Nederlandse tijdschrift voor Geneeskunde. Als het niet bewezen is dat het vaccin ook werkelijk doeltreffend is voor meisjes (en in een later stadium jongens) rijst de vraag wie er dan wel beter van wordt. Dat antwoord is snel gegeven als je het spoor van het geld nagaat. Enkel de twee producenten die de hele grote koek van het HPV-virus onder hun tweeen verdelen, worden er beter van. Het is dan ook niet verwonderlijk dat beleidsmakers onder druk worden gezet door lobby-isten van de  pharmaceutische sector.  In de Verenigde Staten kost één vaccinatie 120 dollar of 360 dollar voor de drie nodige inentingen. Zo maakte de Canadese overheid eind 2008 $300 miljoen dollar vrij om het vaccin aan te kopen. In Australie werden tot augustus 2008  al 3 miljoen dosissen van Gardasil verspreid. Uit een persbericht dat Merck op 3 februari jl. verspreidde, blijkt dat de wereldwijde verkoop van Gardasil in 2008 maar liefst  tussen de 1.1 en 1.3 miljard dollar opbracht.  Omdat  het vaak 20 tot 30 jaar duurt vooraleer baarmoederhalskanker zich ontwikkeld, kunnen er ook vragen gesteld worden over effectiviteit van het vaccin over een langere periode. Verdere studies moeten uitmaken of het nodig is om de vaccinaties regelmatig te herhalen.

Niet enkel de beleidsmakers worden geconfronteerd met het grondige lobbywerk. Ook de media wordt bedolven met verslagen die, na wat speurwerk, bijna allemaal afkomstig zijn van een handvol aantal bronnen die op de één of andere manier verbonden zijn aan de farmaceutische sector. Tot die vaststelling kwam de Australische bioloog en onderzoekster Dr. Renate Klein. “Omdat HPV zo een ingewikkeld virus is, nemen heel wat  media de ‘gemakkelijke’ berichtgeving over dat ‘Gardasil 70 procent van HPV stopt, zonder kritische vragen te stellen.”  Dr. Klein komt ook tot de conclusie dat als het werkelijk de bedoeling was om het HPV-virus effectief te stoppen dat jongens vanaf het begin bij de vaccinaties betrokken moesten worden.

Ook Vlaanderen mag zich volgens minister Veerle Heeren klaar maken om met de ‘gratis’ aangeboden vaccinaties te beginnen. Die aankondiging maakte de nieuwe minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin deze week trots bekend. Zij heeft het agentschap Zorg en Gezondheid intussen opdracht gegeven om het nodige budget in te schrijven in de ontwerpbegroting van 2010. Ze laat ook een overheidsopdracht voorbereiden voor het leveren van het HPV-vaccin.